Blog: Leiderschap in Coronatijden

Stedelijk Onderwijs zet sterk in op persoonlijk en gedeeld leiderschap. Waarom en hoe we dat zien lees je deze blog. Personeelsdirecteurs Jan Torfs blogt af en toe over leiderschap en onderwijs. Deze keer over waarom en hoe zichtbaar leiderschap is in tijden van crisis.

Leiderschap in Coronatijden

“Meer regels zijn geen antwoord op onzekerheid” 

Corona zette de wereld op zijn kop. In no time veranderden onze samenleving, onze contacten, onze jobs… Ook het Stedelijk Onderwijs Antwerpen, met zijn 116 scholen, academies en centra moest zich van de ene op de andere dag compleet anders organiseren. Hoe krijg je in crisistijd 6500 collega’s mee in een flexibel en wendbaar verhaal waar het bieden van sterk onderwijs en maximale leerwinst het streefdoel blijven. Maar dan in een totaal nieuwe, onzekere en onduidelijke context! 

Het antwoord schuilt grotendeels in sterk leiderschap. Vooral dat van de schooldirecteurs, maar óók van heel veel collega’s die rechtstonden in volle crisis en leiderschap toonden. Met één doel: elke kleuter, leerling of cursist heeft recht op leren.

In crisistijden wordt het belang van leiderschap heel zichtbaar. Alles verandert. Mensen zijn onzeker, de toekomst is onduidelijk. Net dan grijpen we graag terug naar regels en procedures. Maar voor deze pandemie waren er geen procedures. Dit had niemand zien aankomen.

Onze directeurs stonden in de frontlinie: ouders, leerlingen, collega’s… iedereen had vragen over de sluiting, de veiligheid, het (afstands)leren, de werkomstandigheden. Er waren veel meer vragen dan antwoorden. Logisch dat iedereen naar zijn leidinggevende (of naar de hogere overheid) kijkt voor richtlijnen en regels… Want hoe meer regels, hoe duidelijker en hoe gemakkelijker het wordt. Maar is dat wel zo? 

In crisistijden is vooral leiderschap nodig, en niet zozeer een batterij aan uniforme regeltjes. Elke school en elk team is immers anders. Net zoals elke leidinggevende anders is. Een sterke leidinggevende herken je aan de invulling van de 3 rollen: die van leider, coach en manager. In crisistijden is de sterke leiderschapsrol cruciaal. 

Sterk leiderschap

Dat betekent niet dat een leidinggevende op zijn eentje alles moet kunnen, weten en beslissen. In tegendeel, een sterke leider zoekt professionals binnen zijn team die mee het voortouw willen nemen om samen een werkbaar kader te creëren. En dat maatwerk gebeurt op elk niveau. Zo besloten we op niveau van ons directiecomité een tijdelijke Corona-crisiscel op te richten. Deze cel werd flexibel aangevuld met mensen met aanvullende expertises en met ondernemerszin, afhankelijk van de uitdaging die passeerde. De crisiscel zorgde vooral voor het stroomlijnen en vertalen van richtlijnen van de hogere overheid én het bewaken van onze missie en visie: het leren en de leerling staan centraal, ook in nieuwe omstandigheden. 

We kozen dus bewust nietvoor strikte draaiboeken waarin elke school, academie of centrum zich moet wringen. We probeerden met de crisiscel net tot een beperkt aantal gedragen en haalbare kaders en principes te komen. Deze werden op hun beurt vertaald en ingevuld door de netwerkdirecteurs, die onderling en met betrokken directeurs opnieuw pragmatische oplossingen zochten. Een middelbare beroepsschool heeft immers andere noden dan een ASO-school.  

Het opentrekken van die besluitvorming stimuleren we ook op niveau van onze directeurs. De meesten zochten effectief medewerkers rondom zich die bereid waren en de ruimte kregen om leiderschap op te nemen. Gedeeld leiderschap heeft trouwens niks te maken met favoritisme of betekent niet dat een geëngageerde leerkracht voor eeuwig die extra taken op zich moet nemen. Het hangt van de situatie, timing, expertise en energie af. 

Oog voor zelfzorg

Hoe dan ook, vele handen maken het werk en het hoofd lichter én de besluitvorming beter. In plaats van alleen over alles te moeten beslissen, creëer je meer betrokkenheid, minder weerstand en meer collectieve effectiviteit in je team. Maar het is ook een vorm van zelfzorg voor de directeur. Het zijn misschien wel supermensen, maar hulp durven vragen blijft essentieel. 

Hebben al onze leidinggevenden hun leiderschapsrol perfect ingevuld? Wellicht niet. Maar dat is niet zo erg. Leiderschap opnemen betekent niet elke vraag beantwoorden met een regel, maar luisteren, wikken en wegen en mogen twijfelen. Zolang dat maar in alle openheid en vertrouwen gebeurt. Ook wij als directiecomité hebben soms getwijfeld en fouten gemaakt. Wachten we met communiceren met het risico dat alles morgen weer verandert of gaan we voor duidelijkheid vandaag? Hebben we voldoende uitgelegd waarom we sommige beslissingen hebben genomen? Waarderen we mensen te weinig omdat we hun werk niet in de focus zetten? Dat was alvast niet ons opzet, maar het kan zo lijken...

Het zijn zaken die we zeker moeten meenemen naar een volgende crisis. 

Cultuur van openheid en vertrouwen

Wie openheid en vertrouwen predikt, moet zelf het voorbeeld geven. We hebben na de crisis in alle openheid gesprekken gevoerd met een aantal directeurs. We peilden naar hun ervaring en vroegen feedback op onze aanpak. 

Zaken bespreekbaar maken klinkt evidenter dan het is. Het is misschien wel het moeilijkste punt waar directeurs tijdens Corona tegenaan liepen: wat doe je met medewerkers die de kantjes eraf lopen? Moet ik een uitzondering maken voor 1 persoon? Mag ik iemand eventjes sparen terwijl de andere collega’s zich dubbelplooien? 

Ik kreeg als personeelsdirecteur vaak de vraag om personeelsrichtlijnen op te stellen die een antwoord bieden op uitzonderlijke situaties en vragen. Maar wie zich focust op de uitzonderingen, geraakt verblind. Een kader is nodig, laat me duidelijk zijn, maar het oplossen van losse eindjes doe je door ze bespreekbaar te maken. Door in dialoog te gaan met wie de kantjes eraf loopt in plaats van iedereen te straffen met nieuwe regels. Door uit te leggen waarom die collega momenteel het rustiger aan mag doen. Dat is niet makkelijk, het vraagt moed en maturiteit maar het brengt wel rust. 

Anders dwalen we weg van de essentie, weg van het totale plaatje, weg van ons doel.

Elke school centraal  

Het Stedelijk Onderwijs kiest er bewust voor om elke school centraal te zetten. Onze schaalgrootte moet ons vooral helpen om de nodige randvoorwaarden te creëren. 

Tijdens de voorbije periode betekende dat snelheid creëren om massaal mobiele wastafels te voorzien op elke school, het opzetten van een nieuw digitaal informatiekanaal, het inzetten van vrijwillige collega’s in scholen, materiaal aankopen of voorbereiden voor afstandsleren, etc.. en ja: samen maakten we het verschil! 

Dus crisis of niet: we blijven inzetten op de ontwikkeling van persoonlijk en gedeeld leiderschap van élke medewerker. Want zo komen we de volgende crisis weer wat gemakkelijker door.  

Jan Torfs, Personeelsdirecteur Stedelijk Onderwijs Antwerpen 

#veranderjekijkoponderwijs  #leiderschap

 

dinsdag 28 juli 2020